Psikoloji ve davranışsal ekonomi alanında Profesör olan Dan Ariely “Akıldışı Ama Öngörülebilir” adlı kitabında makul ve mantıklı insanların dahi ne kadar sıklıkla akılcılıktan uzak kararlar alabildiklerini gözler önüne seriyor.
Bir AVM’nin yemek bölümünde seçtiğimiz menüden, içecek tercihlerimize kadar nasıl da kolay yönlendirilebildiğimizi görmek, aldığımız kararların aslında hiç de düşündüğümüz kadar bağımsız ve akılcı olmadığını görmek insanı çok şaşırtıyor.
Yazar on sekiz yaşında yaşadığı bir kaza ve ardından gelen uzun tedavi sürecinde insanın karar alma mekanizmasını sorgulamaya başlıyor. Sonraki süreçte bu yönde yaptığı akademik çalışmalarla da çok çarpıcı sonuçlar elde ediyor.
Kitabı okudukça çok mantıklı ve akılcı davrandığımızı düşündüğümüz zamanlarda bile nasıl yanılabildiğimizi ve aldanabildiğimizi görebiliyoruz. Özellikle bu tür kararların ekonomide ne kadar yaygın olduğunu görmek ve insanların bunun hiç farkında bile olmamaları gerçekten hayret verici. Öyle ki dünya devi şirketler, hatta ülkeler bile bu yanılsamalar sebebiyle çok zor günler geçirebiliyorlar.
Çok sayıda deneyden ve bilimsel çalışmalardan da örneklerin yer aldığı kitap insanın karar verirken ne gibi hatalara düşebildiğini gösteriyor. Ayrıca kapitalist düzende bu zaaflarımızın satış ve pazarlama amacıyla nasıl da kullanılabildiğini görüyoruz. Bunların önüne geçebilmek çok kolay olmasa da bir nebze olsun düzeltmemize yardımcı olabilir.
Kitabın bölümlere ayrılmış olması ve herkesin anlayabileceği şekilde yalın bir dil kullanılmış olması okunmasını kolaylaştırıyor. Ancak verilen örneklerde zaman zaman çok fazla rakam ve sayısal karşılaştırmalar olması bazıları için sıkıcı ve zorlayıcı olabilir.
Eğer bu kitap ve insanın karar verme süreci çok ilginizi çektiyse 2002 yılında Ekonomi dalında Nobel ödülü almış olan Daniel Kahneman’ın “Hızlı ve Yavaş Düşünme” kitabını da mutlaka okumalısınz.
Zerrenk 